Historia rodziny Będkowskich

Z Ostoya
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ostoja wyciety.jpg
Herb Ostoja Antoniego Bętkowskiego, dra prawa rzymskiego, scholastyka (prałata) kolegiaty św. Małgorzaty w Nowym Sączu1.

English flag.png

Będkowski (Bętkowski, Bentkowski) – odwieczna szlachta, stara rycerska rodzina, zacna i dla Polski wielce zasłużona, pieczętująca się herbem Ostoja, należąca do heraldycznego rodu Ostojów (Mościców). Nazwisko wywodzą od wsi Będkowice leżącej w przedrozbiorowym województwie krakowskim, koło Krakowa.

Historia rodziny Będkowskich herbu Ostoja

  • Najstarsza wzmianka dotycząca Będkowic pochodzi z 1329 r. 2.
  • W XIV i XV w. dziedziczą w Będkowicach rycerze róznych herbów: Baranie Rogi, Rak, Pilawa, Przeginia2 i Ostoja3.
  • Przedstawicielami rodu Ostojów, którzy dziedziczyli w Będkowicach byli rycerze noszący przydomek Strugała4. Najstarszym członkiem rodu Strugałów z Będkowic herbu Ostoja był Jan Strugała, który został pozwany w roku 1493 przez kmiecia Stanisława Sęka z Modlicy Wielkiej5.
  • W roku 1530 dziedzicami w Będkowicach są Andrzej i Mikołaj, synowie Jana Strugały2.
  • W roku 1566 dziedzicem działu w Będkowicach jest Mikołaj Strugała. Obok niego posiada dział w Będkowicach także Jan Będkowski6.
  • W roku 1581 dziedzicami działów w Będkowicach są Mikołaj Strugała, Jan Strugała7 oraz Będkowscy Tomowicze, którzy również mogli pieczętować się Ostoją8.
  • Według rejestru poborowego krakowskiego z 1629 roku dział w Będkowicach posiadał Marcin Strugała Bętkowski9. Najpewniej ten Marcin Będkowski osiadł w Wielkopolsce ożeniwszy się z Zofią Tarchalską. Jego wnuk Jan Strugała Będkowski w roku 1713 zobowiązał syna Marcina by tek sprzedał działy w Będkowicach pozostałe po dziadzie Marcinie4.

  • Działy Mikołaja Strugały i Jana Bętkowskich w Będkowicach w roku 15666.

  • Działy Bętkowskich w Będkowicach w roku 15817.

  • Dział Marcina Strugały Bętkowskiego w Będkowicach w roku 16298.

Znani przedstawiciele rodziny Będkowskich herbu Ostoja

  • Jan Strugała z Będkowic (zm. po 1519) – dziedzic w Będkowicach.
  • Mikołaj Strugała Będkowski (zm. po 1581) – dziedzic w Będkowicach i Łazach.
  • Marcin Strugała Bętkowski (zm. przed 1655) – dziedzic w Będkowicach.
  • Piotr Bętkowski (zm. po 1697) – subdelegat grodzki krakowski. Był synem Marcina Strugały Bętkowskiego, dziedzica w Będkowicach. Jego małżonką była Anna z Oczkowskich.
  • Jan Strugała Będkowski (zm. po 1727) – dziedzic w Będkowicach, Jankowie i Mikołajkowie. Syn Hieronima Będkowskiego i Zofii Anny Korytowskiej. Był wnukiem Marcina Strugały Bętkowskiego, dziedzica w Będkowicach. Mąż Katarzyny Imielińskiej.
  • Andrzej Będkowski (zm. 1737) – dziedzic Piątkowa Czarnego, posiadacz wsi królewskiej Kramsko. Syn Jana Strugały Będkowskiego i Katarzyny Imielińskiej. Jego żoną była Jadwiga Strzałkowska.
  • Józef Bętkowski (zm. po 1763) – podżupnik bocheński, notariusz i archiwista bocheński, subdelegat grodzki sanocki. Był synem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.
  • Józef Strugała Będkowski (zm. po 1776) – dziedzic Szamocina, Lastkowa, Łanowic i Gorzyc. Był synem Marcina Będkowskiego i Jadwigi Baranowskiej.
  • Stanisław Bętkowski (zm. po 1782) – podżupnik bocheński. Syn Józefa Bętkowskiego, podżupnika bocheńskiego i Agnieszki z Dinowskich. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich. Jego małżonką była Teresa Mirecka. Wylegitymował się ze szlachectwa przed sądem grodzkim bieckim w roku 1782. Jego potomkowie legitymowali się ze szlachectwa w XIX w. z herbem Prawdzic!
  • Antoni Franciszek Bętkowski (1722-1784) – doktor prawa rzymskiego, scholastyk (prałat) kolegiaty św. Małgorzaty w Nowym Sączu, proboszcz w Ołpinach. Bętkowski w 1759 roku przeniósł słynący łaskami obraz Przemienienia Pańskiego z bocznej kaplicy do głównego kościoła, co znacząco wpłynęło na rozkwit lokalnego ruchu pielgrzymkowego. Sprawował opiekę nad miejscowym szpitalem dla ubogich. Był synem Józefa Bętkowskiego i Ewy Kreczykówny. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.
  • Józef Bętkowski (1723-1786) – doktor teologii, prepozyt kapituły sądeckiej, kanonik poznańskiej kapituły katedralnej, oficjał foralny w latach 1777-1780, proboszcz w Bieczu. Był synem Józefa Bętkowskiego i Ewy Kreczykówny. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.
  • Jan Marcieli Strugała Ostoja-Będkowski (1728-1784) – dziedzic Piątkowa Czarnego, Mystek, właściciel kamienicy w Poznaniu przy ul. Wrocławskiej. Był synem Andrzeja Będkowskiego i Jadwigi Strzałkowskiej.
  • Nikodem Felicjan Ostoja-Bętkowski (1810-1864) – lekarz, działacz tajnych stowarzyszeń niepodległościowych, poseł na Sejm Ustawodawczy w Kromieryżu, poseł do Sejmu Krajowego Galicji i austriackiej Rady Państwa. Syn Jana Ostoja-Bętkowskiego i Franciszki z Baranowskich. Jego żoną była Anna z Wiśniowskich.

  • Klepsydra Nikodema z Bętkowic Ostoja-Bętkowskiego, doktora medycyny i chirurgii.

  • Akt urodzenia Julii Bętkowskiej, wnuczki Jana Ostoja-Bętkowskiego i Franciszki z Baranowskich w Wieliczce, w roku 18399.

Majątki ziemskie Będkowskich herbu Ostoja

Będkowice, Łazy, Rozpętek, Jankowo, Mikołajkowo (obecnie część wsi Ludwiniec), Łankowice, Szamocin, Lastkowo (obecnie Laskowo), Młyn Humerek (obecnie część wsi Kozarzyn), Przespolew, Gorzyce, Piątkowo Czarne, Kramsko (królewszczyzna), kamienica w Poznaniu przy ul. Wrocławskiej, Mystki, Jaroszewice Mokre, Sterkowiec (pustkowie), Borzentowo (folwark na przedmieściach Konina).

  • Będkowice i Łazy w 1878 r. Spezialkarte der österreichisch-ungarischen Monarchie (fragment).

  • Szamocin i Laskowo w 1803 r. Special-Karte von Südpreussen, D. Gilly (fragment).

Przypisy


1. M. K. Wierzbicki, Demonstratio caecitatis, imperitiae, ac impietatis judaicae XXXIII. articulis, in honorem ac venerationem 33. annorum sanctissimae vitae D. N. Jesu Christi, per quos jlle, dum esset rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae, comprehensa : in qua ex scripturis veteris faederis, a judaeis quoq receptis, urgentibus rationibus, priscorumq[ue] rabbinorum doctrinis, et Thalmud ipso quandoq[ue] referuntur pleraq[ue] ac refelluntur ... Anno ... 1767, Kraków 1767, s. 7.


2. Słownik historyczno–geograficzny ziem polskich w średniowieczu, red. T. Jurek, IHPAN 2010–2022, (Kraków, cz. I, s. 42–53, hasło: Będkowice).


3. Według S. Uruskiego w XV w., w Będkowicach dziedziczyli Ostojowie: Piotrasz w 1403 r., bracia Dominik, Michał i Stanisław w 1427 r. oraz Piotr w 1498 r.


4. Teki Dworzaczka, Monografie, Będkowscy, Bętkowscy h. Ostoja.


5. Słownik historyczno–geograficzny ziem polskich w średniowieczu, red. T. Jurek, IHPAN 2010–2022, (Kraków, część IV, s. 669, hasło: Modlica Wielka lub Górna).


6. AGAD, Rekognicjarz części jednej powiatu krakowskiego, sygn.: 1/7/0/6/22, r. 1566, f. 124v.


7. AGAD, Rejestr poborowy woj. krakowskiego, sygn.: 1/7/0/3/121, r. 1581, f. 74.


8. M. K. Wierzbicki, Demonstratio caecitatis, imperitiae, ac impietatis judaicae XXXIII. articulis, in honorem ac venerationem 33. annorum sanctissimae vitae D. N. Jesu Christi, per quos jlle, dum esset rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae, comprehensa : in qua ex scripturis veteris faederis, a judaeis quoq receptis, urgentibus rationibus, priscorumq[ue] rabbinorum doctrinis, et Thalmud ipso quandoq[ue] referuntur pleraq[ue] ac refelluntur ... Anno ... 1767, Kraków 1767, s. 15.


9. Rejestr poborowy województwa krakowskiego z 1629 roku, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, rękopis, sygnatura oryginału: 6139/II, f. 24, 24v.

Bibliografia

  • K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. II, Lipsk 1839, s. 111.
  • A. Boniecki, A. Reiski, Herbarz Polski, t. I, Warszawa 1899, s. 164.
  • S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. I, Warszawa 1904, s. 135, 136, 152.
  • Teki Dworzaczka, Monografie, Będkowscy, Bętkowscy h. Ostoja (dostęp: 25.09.2026).
  • Słownik historyczno–geograficzny ziem polskich w średniowieczu, red. T. Jurek, IHPAN 2010–2022, (Kraków, cz. I, s. 42–53, hasło: Będkowice); (Kraków, część IV, s. 669, hasło: Modlica Wielka lub Górna) (dostęp: 25.09.2026).
  • E. Żernicki-Szeliga, Der polnische Adel und die demselben hinzugetretenen andersländischen Adelsfamilien. General-Verzeichniss, cz. I, Hamburg 1900, s. 61.
  • W. Wittyg, Nieznana szlachta polska i jej herby, Kraków 1908, s. 28.
  • S. K. Kruczkowski, Poczet Polaków wyniesionych do godności szlacheckiej przez monarchów austriackich w czasie od r. 1773 do 1918, Lwów 1935, s. 22.
  • R. Marcinek, K. Ślusarek, Materialy do genealogii szlachty galicyjskiej, cz. I: A. K., Kraków 1996, s. 34, 35.
  • K. Potkański, Zagrodowa szlachta i włodycze rycerstwo, (w:) Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności, t. XXIII, Kraków 1888, s. 209-211.
  • M. K. Wierzbicki, Demonstratio caecitatis, imperitiae, ac impietatis judaicae XXXIII. articulis, in honorem ac venerationem 33. annorum sanctissimae vitae D. N. Jesu Christi, per quos jlle, dum esset rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae, comprehensa : in qua ex scripturis veteris faederis, a judaeis quoq receptis, urgentibus rationibus, priscorumq[ue] rabbinorum doctrinis, et Thalmud ipso quandoq[ue] referuntur pleraq[ue] ac refelluntur ... Anno ... 1767, Kraków 1767, s. 7-25.
  • W. J. K. Bularni, Quæstio Juridica De Optione Canonica : Ex c. Cum in tua. De Consuet. in 6to. c. Licet ... Desumpta : Sub felicissimo Regimine ... D. M. Joannis Josephi Rygalski Sacræ Theologiæ Doctoris & Proffesoris ... Rectoris, pro loco in Collegio CC. DD. Jure-Consultorum Universitatis Cracoviensis obtinendo, Kraków 1773, s. 3, 4.
  • E. A. Kuropatnicki, Geografia albo Dokładne opisanie królestw Galicyi i Lodomeryi, Lwów 1858, s. 31.
  • Starodawne prawa polskiego pomniki : z ksiąg rękopiśmiennych dotąd nieużytych główniej zaś z ksiąg dawnych sądowych ziemskich i grodzkich Ziemi Krakowskiej / wyciągnął i wyd. Antoni Zygmunt Helcel, oprac. A. Z. Helcel, t. II, Kraków 1870, s. 609.
  • Poczet szlachty galicyjskiej i bukowieńskiej, Lwów 1857, s. 14.
  • Polski Słownik Biograficzny, t. II, Kraków 1936, s. 4.
  • Źródła Dziejowe, t. XIV, Warszawa 1886, s. 29.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, Warszawa 1880, s. 165.
  • Nasza Ostoja. Historia i współczesność, red. R. Bogusławski, P. Szkutnik, t. I, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2025, s. 94.
  • S. Salaterski, Katalog prałatów i kanoników kapituły św. Małgorzaty P. M. w Nowym Sączu (1448-1791), (w:) Nasza Przeszłość : studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce, t. 80 (1993), s. 172.
  • I. Smutok, L. Smutok, Materiały do genealogii szlachty galicyjskiej, t. I, Biała Cerkiew 2016, s. 26; t. II, cz. 1, Lwów 2020, s. 95.
  • Z. Daszyńska-Golińska, Uście solne. Przyczynki historyczno-statystyczne do dziejów nadwiślańskiego miasteczka. Studyum archiwalne, Kraków 1906, s. 31.
  • Wiadomości Bocheńskie, R. XVII, nr 1 (92), wiosna 2012, s. 25.
  • M. J. Minakowska, Wielka Genealogia Minakowskiej, nazwisko: Będkowski; Bętkowski, Bentkowski (dostęp: 25.09.2026).
  • Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, t. III, 1911-1912, s. 112.
  • Rejestr poborowy województwa krakowskiego z 1629 roku, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, rękopis, sygnatura oryginału: 6139/II, f. 24, 24v.
  • AGAD, Rekognicjary województwa krakowskiego, sygn.: 1/7/0/6/6, l. 1564-1565, f. 120-121.
  • AGAD, Rekognicjarz części jednej powiatu krakowskiego, sygn.: 1/7/0/6/22, r. 1566, f. 124v.-126.
  • AGAD, Rekognicjarz poborowy woj. krakowskiego, sygn.: 1/7/0/3/60, l. 1578-1589, f. 181-184.
  • AGAD, Rejestr poborowy woj. krakowskiego, sygn.: 1/7/0/3/121, r. 1581, f. 73-74.
  • AGAD, Rekognicjarz poborowy pow. proszowskiego, sygn.: 1/7/0/6/50, r. 1612, f. 111-112.
  • Corpus Academicum Cracoviense - Antoni Bętkowski, (dostęp: 25.09.2026).
  • Corpus Academicum Cracoviense - Józef Jerzy Bętkowski, (dostęp: 25.09.2026).
Źródło: „https://ostoya.org/wiki/index.php?title=Historia_rodziny_Będkowskich&oldid=23739”