Historia rodziny Pierszyńskich: Różnice pomiędzy wersjami

Aktualna wersja na dzień 15:43, 30 cze 2026

Pierszyński (Pierściński, Piersiński, Pirszyński, Pierzciński) – odwieczna szlachta, stara rycerska rodzina, zacna i dla Polski wielce zasłużona, pieczętująca się herbem Ostoja, należąca do heraldycznego rodu Ostojów (Mościców). Nazwisko wywodzą od wsi Pierszne (Pierstne) (dziś Pierzchno) leżącej w przedrozbiorowym województwie krakowskim, powiecie lelowskim.

Historia rodziny Pierszyńskich herbu Ostoja

Miejscowoś gniazdowa Pierszyńskich herbu Ostoja w średniowieczu była różnie nazywana. Kozierowski podaje następojące nazwy: Perstne, Pyerschne, Pyerstne, Pirszna. Według niego nazwa pochodzi od słowa pierść, co znaczy proch. Obecnie wieś nosi nazwę Pierzchno. W roku 1398 dziedzicami Pierzchna byli Miczek z Pierstnego (de Sperstnego) i Piotr Straszocic z Kiedrzyna (Stroszoczicz de Kedrzino)¹.

W roku 1419 Jaszek z Pierzchna był świadkiem Stanisława z Lgoty w sprawie o kradzież złotego pierścienia i białych sukien Urszuli, żonie Zbinka z Krakowa. W tej sprawie obok Jaszka Pierszyńskiego świadkowali Ostojowie: Wawrzyniec z Jackowa oraz Szymek i Maciej z Wierzchowiska. W roku 1424 Mikołaj z Pierzchna ręczył Elżbiecie, żonie Jana z Pierzchna za jej dzieci Jana i Katarzynę (z poprzedniego małżeństwa ze zmarłym Maciejem z Pierzchna), że dokona z nią w imieniu tych dzieci (jako opiekun) podziału dóbr po ich ojcu jeszcze przed osiągnięciem przez nie lat sprawnych. W roku 1428 Stanisław ze Staromieścia (w Kłobucku) sprzedał za 22 grzywny Janowi ze Staromieścia (w Kłobucku) łan roli w Pierzchnie. W roku 1432 występuje Mikołaj, dziedzic Pierzchna i właściciel sołectwa w Kierdzynie. W roku 1453 Jan z Pierzchna wszedł w posiadanie (tytułem zastawu) 3 łanów roli w Mokrej. W roku 1464 dziedziczką Jaronowic była Katarzyna, żona Jana z Piersznego (z Pierzchna). W latach 1464-1466 dziedziczką Mysłowic była Katarzyna, żona Jana z Pierzchna. W roku 1512 Katarzyna z Pierzchna sprzedała za 22 grzywny Maciejowi Kiedrzyńskiemu herbu Ostoja połowę sołectwa we wsi Pierzchno²

Kronikarz Jan Długosz w swoim dziele „Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis” wymienił właścicieli dóbr Pierstne (parafia Kłobuck) w II połowie XV w. Byli to: Jan, Mikołaj i Maciej z Pierstnego Pierscińscy hebru Ostoja. Według Długosza Ostojowie posiadali połowę tej wsi. Druga połowa stanowiła własnośc królewską³.

Kasper Niesiecki w swoim „Herbarzu polskim” wspomniał Pierzcińskich z województwa sieradzkiego bez podania herbu⁴. W uzupełnieniu do tegoż herbarza Jan Nepomucen Bobrowicz wymienił Pierścińskich herbu Ramult, którzy mają być tą samą rodziną co Pierzcińscy z sieradzkiego⁵.

Józef Krzepela, prawnik, heraldyk i genealog, który prowadził badania nad rozsiedleniem szlachty na ziemiach polskich widział Pierszyńskich herbu Ostoja osiadłych w Pierzchnie (parafia Kłobuck) w Małopolsce⁶.

Spośród polskich twórców herbarzy najobszerniej ród Pierścińskich opisał Seweryn Uruski. Widział ich jednak pieczętujących się herbem Prus I. Podał także, najpewnien za Niesieckim, że Pierścińscy to ta sama rodzina co Pierzcińscy herbu Ramult⁷.

Znani przedstawiciele rodziny Pierszyńskich herbu Ostoja

Piotr Straszocic z Kiedrzyna (zm. po 1398) – dziedzic dóbr ziemskich w Pierzchnie i Kiedrzynie, w XIV w. Syn Strasza (Strachoty), tenutariusza Kiedrzyna.
Miczek (Mikołaj) z Pierzchna (zm. po 1432) – dziedzic dóbr ziemskich w Pierzchnie, właściciel sołectwa w Kiedrzynie.
Jan z Pierzchna (zm. po 1466) – dziedzic dóbr ziemskich w Pierzchnie. Jego małżonką była Katarzyna Mysłowska, dziedziczka Mysłowic.

Majątki ziemskie Pierszyńskich herbu Ostoja

Pierzchno, Kiedrzyn, Jaronowice, Mysłowice.

Przypisy

1. S. Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski, t. P–Ż, Poznań 1928, s. 16.
2. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, red. T. Jurek, IHPAN 2010–2022, Kraków, cz. I, hasło: Biała Mała; Kraków, cz. II, hasła: Jaroniowice, Kiedrzyn, Kłobuck, Kłobuck-Staromieście; Kraków, cz. III, hasła: Lgota, Libidza, Łobodno; Kraków, cz. IV, hasło: Mokra; Kraków, cz. V, hasło: Mysłowice.
3. J. Długosz, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis, t. III, Kraków 1864, s. 168.
4. K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. VII, Lipsk 1841, s. 296.
5. J. N. Bobrowicz, Dodatek do Herbarza polskiego ks. Kaspra Niesieckiego, Lipsk 1844, s. 340.
6. J. Krzepela, Małopolskie rody ziemiańskie, Kraków 1928, s. 77.
7. S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. XIII, Warszawa 1916, s. 344, 348.

Bibliografia

J. Długosz, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis, t. III, Kraków 1864, s. 168.
K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. VII, Lipsk 1841, s. 296.
J. N. Bobrowicz, Dodatek do Herbarza polskiego ks. Kaspra Niesieckiego, Lipsk 1844, s. 340.
S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. XIII, Warszawa 1916, s. 344, 348.
J. Krzepela, Małopolskie rody ziemiańskie, Kraków 1928, s. 77.
S. Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski, t. P–Ż, Poznań 1928, s. 16, 172.
F. Piekosiński, Poczet rodów szlachty polskiej wieków średnich Lwów 1911, s. 53.
F. Piekosiński, Polska wieku XVI pod względem rozsiedlenia się szlachty (w:) Herold Polski. Czasopismo naukowe illustrowane, poświęcone heraldyce polskiej, R. 1906, s. 180, 188.
Kodeks Dyplomatyczny Małopolski, wyd. F. Piekosiński, t. IV, Kraków 1905, s. 320, 322, 429, 430, 442, 445.
Źródła Dziejowe, t. XIV, Warszawa 1886, s. 78, 79.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VIII, Warszawa 1887, s. 103.
Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, red. T. Jurek, IHPAN 2010–2022, Kraków, cz. I, hasło: Biała Mała; Kraków, cz. II, hasła: Grodzisko, Jaroniowice, Kalej, Kamyk, Kiedrzyn, Kłobuck, Kłobuck-Staromieście; Kraków, cz. III, hasła: Krzepice, Lgota, Libidza, Łobodno; Kraków, cz. IV, hasło: Mokra; Kraków, cz. V, hasło: Mysłowice.
AGAD, Rekognicjarz powiatu lelowskiego, 1578, sygn. 37, k. 58, 59.
AGAD, Rekognicjarze poborowe woj. krakowskiego, 1564-1578, sygn. 63, k. 97v., 98v.
AGAD, Rekognicjary woj. krakowskiego, 1564-1565, sygn. 6, k. 430, 430v.
AGAD, Rejestr poborowy woj. krakowskiego, 1581, sygn. 121, k. 232, 232v. (fol. 223, 223v.).
AGAD, Rejestry pogłównego generalnego woj. krakowskiego i poznańskiego, 1662-1676, sygn. 63, s. 84, 85.
Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Rejestr poborowy województwa krakowskiego z 1629 roku, sygn. oryg.: 6139/II, k. 219, 219v.

@@ Linia 9: / Linia 9: @@
 * Miejscowoś gniazdowa Pierszyńskich herbu Ostoja w średniowieczu była różnie nazywana. Kozierowski podaje następojące nazwy: '''''Perstne''''', '''''Pyerschne''''', '''''Pyerstne''''', '''''Pirszna'''''. Według niego nazwa pochodzi od słowa '''''pierść''''', co znaczy '''''proch'''''. Obecnie wieś nosi nazwę '''Pierzchno'''. W roku '''1398''' dziedzicami Pierzchna byli '''Miczek z Pierstnego''' (''de Sperstnego'') i '''Piotr Straszocic z Kiedrzyna''' (''Stroszoczicz de Kedrzino'')<sup>1</sup>.
-* W roku 1419 '''Jaszek z Pierzchna''' był świadkiem Stanisława z Lgoty w sprawie  o kradzież złotego pierścienia i białych sukien Urszuli, żonie Zbinka z Krakowa. W tej sprawie obok Jaszka Pierszyńskiego świadkowali Ostojowie: Wawrzyniec z Jackowa oraz Szymek i Maciej z Wierzchowiska. W roku 1424 '''Mikołaj z Pierzchna''' ręczył Elżbiecie, żonie '''Jana z Pierzchna''' za jej dzieci '''Jana''' i '''Katarzynę''' (z poprzedniego małżeństwa ze zmarłym '''Maciejem z Pierzchna'''), że dokona z nią w imieniu tych dzieci (jako opiekun) podziału dóbr po ich ojcu jeszcze przed osiągnięciem przez nie lat sprawnych. W roku 1428 '''Stanisław ze Staromieścia''' (w Kłobucku) sprzedł za 22 grzywny '''Janowi ze Staromieścia''' (w Kłobucku) łan roli w Pierzchnie. W roku 1432 występuje '''Mikołaj''', dziedzic Pierzchna i właściciel sołectwa w Kierdzynie. W roku 1453 '''Jan z Pierzchna'' wszedł w posiadanie (tytułem zastawu) 3 łanów roli w Mokrej. W roku 1464 dziedziczką Jaronowic była '''Katarzyna''', żona '''Jana z Piersznego''' (z Pierzchna). W latach 1464-1466 dziedziczką Mysłowic była '''Katarzyna''', żona '''Jana z Pierzchna'''. W roku 1512 '''Katarzyna z Pierzchna''' sprzedała za 22 grzywny '''Maciejowi Kiedrzyńskiemu''' herbu '''Ostoja''' połowę sołectwa we wsi Pierzchno<sup>2</sup>
+* W roku 1419 '''Jaszek z Pierzchna''' był świadkiem Stanisława z Lgoty w sprawie  o kradzież złotego pierścienia i białych sukien Urszuli, żonie Zbinka z Krakowa. W tej sprawie obok Jaszka Pierszyńskiego świadkowali Ostojowie: Wawrzyniec z Jackowa oraz Szymek i Maciej z Wierzchowiska. W roku 1424 '''Mikołaj z Pierzchna''' ręczył '''Elżbiecie''', żonie '''Jana z Pierzchna''' za jej dzieci '''Jana''' i '''Katarzynę''' (z poprzedniego małżeństwa ze zmarłym '''Maciejem z Pierzchna'''), że dokona z nią w imieniu tych dzieci (jako opiekun) podziału dóbr po ich ojcu jeszcze przed osiągnięciem przez nie lat sprawnych. W roku 1428 '''Stanisław ze Staromieścia''' (w Kłobucku) sprzedał za 22 grzywny '''Janowi ze Staromieścia''' (w Kłobucku) łan roli w Pierzchnie. W roku 1432 występuje '''Mikołaj''', dziedzic Pierzchna i właściciel sołectwa w Kierdzynie. W roku 1453 '''Jan z Pierzchna''' wszedł w posiadanie (tytułem zastawu) 3 łanów roli w Mokrej. W roku 1464 dziedziczką Jaronowic była '''Katarzyna''', żona '''Jana z Piersznego''' (z Pierzchna). W latach 1464-1466 dziedziczką Mysłowic była '''Katarzyna''', żona '''Jana z Pierzchna'''. W roku 1512 '''Katarzyna z Pierzchna''' sprzedała za 22 grzywny '''Maciejowi Kiedrzyńskiemu''' herbu '''Ostoja''' połowę sołectwa we wsi Pierzchno<sup>2</sup>
 * Kronikarz Jan Długosz w swoim dziele „Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis” wymienił właścicieli dóbr Pierstne (parafia Kłobuck) w II połowie XV w. Byli to: '''Jan''', '''Mikołaj''' i '''Maciej''' z Pierstnego Pierscińscy hebru Ostoja. Według Długosza Ostojowie posiadali połowę tej wsi. Druga połowa stanowiła własnośc królewską<sup>3</sup>.