Historia rodziny Będkowskich: Różnice pomiędzy wersjami

Aktualna wersja na dzień 17:47, 15 paź 2026

Herb Ostoja Antoniego Bętkowskiego, dra prawa rzymskiego, scholastyka (prałata) kolegiaty św. Małgorzaty w Nowym Sączu¹.

Będkowski (Bętkowski, Bentkowski) – odwieczna szlachta, stara rycerska rodzina, zacna i dla Polski wielce zasłużona, pieczętująca się herbem Ostoja, należąca do heraldycznego rodu Ostojów (Mościców). Nazwisko wywodzą od wsi Będkowice leżącej w przedrozbiorowym województwie krakowskim, koło Krakowa.

Historia rodziny Będkowskich herbu Ostoja

⁶.

Działy Mikołaja Strugały i Jana Bętkowskich w Będkowicach w roku 1566⁶.
Działy Bętkowskich w Będkowicach w roku 1581⁷.
Dział Marcina Strugały Bętkowskiego w Będkowicach w roku 1629⁸.

Znani przedstawiciele rodziny Będkowskich herbu Ostoja

Piotr Bętkowski (zm. po 1697) – subdelegat grodzki krakowski. Był synem Marcina Strugały Bętkowskiego, dziedzica w Będkowicach. Jego małżonką była Anna z Oczkowskich.

Józef Bętkowski (zm. po 1763) – podżupnik bocheński, notariusz i archiwista bocheński, subdelegat grodzki sanocki. Był synem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.

Stanisław Bętkowski (zm. po 1782) – podżupnik bocheński. Syn Józefa Bętkowskiego, podżupnika bocheńskiego i Agnieszki z Dinowskich. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich. Jego małżonką była Teresa Mirecka. Wylegitymował się ze szlachectwa przed sądem grodzkim bieckim w roku 1782. Jego potomkowie legitymowali się ze szlachectwa w XIX w. z herbem Prawdzic!

Antoni Franciszek Bętkowski (1722-1784) – doktor prawa rzymskiego, scholastyk (prałat) kolegiaty św. Małgorzaty w Nowym Sączu, proboszcz w Ołpinach. Bętkowski w 1759 roku przeniósł słynący łaskami obraz Przemienienia Pańskiego z bocznej kaplicy do głównego kościoła, co znacząco wpłynęło na rozkwit lokalnego ruchu pielgrzymkowego. Sprawował opiekę nad miejscowym szpitalem dla ubogich. Był synem Józefa Bętkowskiego i Ewy Kreczykówny. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.

Józef Bętkowski (1723-1786) – doktor teologii, prepozyt kapituły sądeckiej, kanonik poznańskiej kapituły katedralnej, oficjał foralny w latach 1777-1780, proboszcz w Bieczu. Był synem Józefa Bętkowskiego i Ewy Kreczykówny. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.

Nikodem Felicjan Ostoja-Bętkowski (1810-1864) – lekarz, działacz tajnych stowarzyszeń niepodległościowych, poseł na Sejm Ustawodawczy w Kromieryżu, poseł do Sejmu Krajowego Galicji i austriackiej Rady Państwa. Syn Jana Ostoja-Bętkowskiego i Franciszki z Baranowskich. Jego żoną była Anna z Wiśniowskich.

Klepsydra Nikodema z Bętkowic Ostoja-Bętkowskiego, doktora medycyny i chirurgii.
Akt urodzenia Julii Bętkowskiej, wnuczki Jana Ostoja-Bętkowskiego i Franciszki z Baranowskich w Wieliczce, w roku 1839⁹.

Majątki ziemskie Będkowskich herbu Ostoja

Będkowice, Łazy, Jankowo, Mikołajkowo (obecnie część wsi Ludwiniec), Łankowice, Szamocin, Lastkowo (obecnie Laskowo), Młyn Humerek (obecnie część wsi Kozarzyn), Przespolew, Gorzyce, Piątkowo Czarne, Kramsko (królewszczyzna), kamienica w Poznaniu przy ul. Wrocławskiej, Mystki, Jaroszewice Mokre, Sterkowiec (pustkowie), Borzentowo (folwark na przedmieściach Konina).

Będkowice i Łazy w 1878 r. Spezialkarte der österreichisch-ungarischen Monarchie (fragment).
Szamocin i Laskowo w 1803 r. Special-Karte von Südpreussen, D. Gilly (fragment).

Przypisy

1. M. K. Wierzbicki, Demonstratio caecitatis, imperitiae, ac impietatis judaicae XXXIII. articulis, in honorem ac venerationem 33. annorum sanctissimae vitae D. N. Jesu Christi, per quos jlle, dum esset rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae, comprehensa : in qua ex scripturis veteris faederis, a judaeis quoq receptis, urgentibus rationibus, priscorumq[ue] rabbinorum doctrinis, et Thalmud ipso quandoq[ue] referuntur pleraq[ue] ac refelluntur ... Anno ... 1767, Kraków 1767, s. 7.

Bibliografia

K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. II, Lipsk 1839, s. 111.
A. Boniecki, A. Reiski, Herbarz Polski, t. I, Warszawa 1899, s. 164.
S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. I, Warszawa 1904, s. 135, 136, 152.
Teki Dworzaczka, Monografie, Będkowscy, Bętkowscy h. Ostoja (dostęp: 25.09.2026).
Słownik historyczno–geograficzny ziem polskich w średniowieczu, red. T. Jurek, IHPAN 2010–2022, (Kraków, cz. I, s. 42–53, hasło: Będkowice); (Kraków, część IV, s. 669, hasło: Modlica Wielka lub Górna) (dostęp: 25.09.2026).
E. Żernicki-Szeliga, Der polnische Adel und die demselben hinzugetretenen andersländischen Adelsfamilien. General-Verzeichniss, cz. I, Hamburg 1900, s. 61.
W. Wittyg, Nieznana szlachta polska i jej herby, Kraków 1908, s. 28.
S. K. Kruczkowski, Poczet Polaków wyniesionych do godności szlacheckiej przez monarchów austriackich w czasie od r. 1773 do 1918, Lwów 1935, s. 22.
R. Marcinek, K. Ślusarek, Materialy do genealogii szlachty galicyjskiej, cz. I: A. K., Kraków 1996, s. 34, 35.
K. Potkański, Zagrodowa szlachta i włodycze rycerstwo, (w:) Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności, t. XXIII, Kraków 1888, s. 209-211.
M. K. Wierzbicki, Demonstratio caecitatis, imperitiae, ac impietatis judaicae XXXIII. articulis, in honorem ac venerationem 33. annorum sanctissimae vitae D. N. Jesu Christi, per quos jlle, dum esset rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae, comprehensa : in qua ex scripturis veteris faederis, a judaeis quoq receptis, urgentibus rationibus, priscorumq[ue] rabbinorum doctrinis, et Thalmud ipso quandoq[ue] referuntur pleraq[ue] ac refelluntur ... Anno ... 1767, Kraków 1767, s. 7-25.
W. J. K. Bularni, Quæstio Juridica De Optione Canonica : Ex c. Cum in tua. De Consuet. in 6to. c. Licet ... Desumpta : Sub felicissimo Regimine ... D. M. Joannis Josephi Rygalski Sacræ Theologiæ Doctoris & Proffesoris ... Rectoris, pro loco in Collegio CC. DD. Jure-Consultorum Universitatis Cracoviensis obtinendo, Kraków 1773, s. 3, 4.
E. A. Kuropatnicki, Geografia albo Dokładne opisanie królestw Galicyi i Lodomeryi, Lwów 1858, s. 31.
Starodawne prawa polskiego pomniki : z ksiąg rękopiśmiennych dotąd nieużytych główniej zaś z ksiąg dawnych sądowych ziemskich i grodzkich Ziemi Krakowskiej / wyciągnął i wyd. Antoni Zygmunt Helcel, oprac. A. Z. Helcel, t. II, Kraków 1870, s. 609.
Poczet szlachty galicyjskiej i bukowieńskiej, Lwów 1857, s. 14.
Polski Słownik Biograficzny, t. II, Kraków 1936, s. 4.
Źródła Dziejowe, t. XIV, Warszawa 1886, s. 29.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, Warszawa 1880, s. 165.
Nasza Ostoja. Historia i współczesność, red. R. Bogusławski, P. Szkutnik, t. I, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2025, s. 94.
S. Salaterski, Katalog prałatów i kanoników kapituły św. Małgorzaty P. M. w Nowym Sączu (1448-1791), (w:) Nasza Przeszłość : studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce, t. 80 (1993), s. 172.
I. Smutok, L. Smutok, Materiały do genealogii szlachty galicyjskiej, t. I, Biała Cerkiew 2016, s. 26; t. II, cz. 1, Lwów 2020, s. 95.
Z. Daszyńska-Golińska, Uście solne. Przyczynki historyczno-statystyczne do dziejów nadwiślańskiego miasteczka. Studyum archiwalne, Kraków 1906, s. 31.
Wiadomości bocheńskie, R. XVII, nr 1 (92), wiosna 2012, s. 25.
M. J. Minakowska, Wielka Genealogia Minakowskiej, nazwisko: Będkowski; Bętkowski, Bentkowski (dostęp: 25.09.2026).
Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, t. III, 1911-1912, s. 112.
Rejestr poborowy województwa krakowskiego z 1629 roku, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, rękopis, sygnatura oryginału: 6139/II, f. 24, 24v.
AGAD, Rekognicjary województwa krakowskiego, sygn.: 1/7/0/6/6, l. 1564-1565, f. 120-121.
AGAD, Rekognicjarz części jednej powiatu krakowskiego, sygn.: 1/7/0/6/22, r. 1566, f. 124v.-126.
AGAD, Rekognicjarz poborowy woj. krakowskiego, sygn.: 1/7/0/3/60, l. 1578-1589, f. 181-184.
AGAD, Rejestr poborowy woj. krakowskiego, sygn.: 1/7/0/3/121, r. 1581, f. 73-74.
AGAD, Rekognicjarz poborowy pow. proszowskiego, sygn.: 1/7/0/6/50, r. 1612, f. 111-112.
Corpus Academicum Cracoviense - Antoni Bętkowski, (dostęp: 25.09.2026).
Corpus Academicum Cracoviense - Józef Jerzy Bętkowski, (dostęp: 25.09.2026).

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
 <gallery>
-Plik:Rekognicjarz części jednej powiatu krakowskiego 1566.jpg|Działy Mikołaja Strugały i Jana Bętkowskich w Będkowicach w roku 1581<sup>6</sup>.
+Plik:Rekognicjarz części jednej powiatu krakowskiego 1566.jpg|Działy Mikołaja Strugały i Jana Bętkowskich w Będkowicach w roku 1566<sup>6</sup>.
 Plik:Rejestr poborowy woj krakowskiego 1581 działy Bętkowskich.jpg|Działy Bętkowskich w Będkowicach w roku 1581<sup>7</sup>.
 Plik:Rejestr krakowski 1629 f24v Bętkowice dział Marcina Bętkowskiego Strugały.jpg|Dział Marcina Strugały Bętkowskiego w Będkowicach w roku 1629<sup>8</sup>.
@@ Linia 18: / Linia 18: @@
 ==Znani przedstawiciele rodziny Będkowskich herbu Ostoja==
-* '''Antoni Franciszek Bętkowski''' (1722-1784) – doktor prawa rzymskiego, scholastyk (prałat) kolegiaty św. Małgorzaty w Nowym Sączu, proboszcz w Ołpinach. Bętkowski w 1759 roku przeniósł słynący łaskami obraz Przemienienia Pańskiego z bocznej kaplicy do głównego kościoła, co znacząco wpłynęło na rozkwit lokalnego ruchu pielgrzymkowego. Sprawował opiekę nad miejscowym szpitalem dla ubogich. Był synem Józefa Bętkowskiego i Ewy z Dębian Kreczykówny. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.
+* '''Piotr Bętkowski''' (zm. po 1697) – subdelegat grodzki krakowski. Był synem Marcina Strugały Bętkowskiego, dziedzica w Będkowicach. Jego małżonką była Anna z Oczkowskich.
-* '''[https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_B%C4%99tkowski Józef Bętkowski]''' (1723-1786) – doktor teologii, prepozyt kapituły sądeckiej, kanonik poznańskiej kapituły katedralnej, oficjał foralny w latach 1777-1780, proboszcz w Bieczu. Był synem Józefa Bętkowskiego i Ewy z Dębian Kreczykówny. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.
+* '''Józef Bętkowski''' (zm. po 1763) – podżupnik bocheński, notariusz i archiwista bocheński, subdelegat grodzki sanocki. Był synem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.
+* '''Stanisław Bętkowski''' (zm. po 1782) – podżupnik bocheński. Syn Józefa Bętkowskiego, podżupnika bocheńskiego i Agnieszki z Dinowskich. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich. Jego małżonką była Teresa Mirecka. Wylegitymował się ze szlachectwa przed sądem grodzkim bieckim w roku 1782. Jego potomkowie legitymowali się ze szlachectwa w XIX w. z herbem Prawdzic!
+* '''Antoni Franciszek Bętkowski''' (1722-1784) – doktor prawa rzymskiego, scholastyk (prałat) kolegiaty św. Małgorzaty w Nowym Sączu, proboszcz w Ołpinach. Bętkowski w 1759 roku przeniósł słynący łaskami obraz Przemienienia Pańskiego z bocznej kaplicy do głównego kościoła, co znacząco wpłynęło na rozkwit lokalnego ruchu pielgrzymkowego. Sprawował opiekę nad miejscowym szpitalem dla ubogich. Był synem Józefa Bętkowskiego i Ewy Kreczykówny. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.
+* '''[https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_B%C4%99tkowski Józef Bętkowski]''' (1723-1786) – doktor teologii, prepozyt kapituły sądeckiej, kanonik poznańskiej kapituły katedralnej, oficjał foralny w latach 1777-1780, proboszcz w Bieczu. Był synem Józefa Bętkowskiego i Ewy Kreczykówny. Był wnukiem Piotra Bętkowskiego, subdelegata grodzkiego krakowskiego i Anny z Oczkowskich.
 * '''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Nikodem_B%C4%99tkowski Nikodem Felicjan Ostoja-Bętkowski]''' (1810-1864) – lekarz, działacz tajnych stowarzyszeń niepodległościowych, poseł na Sejm Ustawodawczy w Kromieryżu, poseł do Sejmu Krajowego Galicji i austriackiej Rady Państwa. Syn Jana Ostoja-Bętkowskiego i Franciszki z Baranowskich. Jego żoną była Anna z Wiśniowskich.
@@ Linia 34: / Linia 40: @@
 <gallery>
-Plik:Będkowice i Łazy na mapie z 1878.jpg|Będkowice i Łazy w 1878 r. ''Mapa specjalna Monarchii Austro-Węgierskiej'' (fragment).
+Plik:Będkowice i Łazy na mapie z 1878.jpg|Będkowice i Łazy w 1878 r. ''Spezialkarte der österreichisch-ungarischen Monarchie'' (fragment).
-Plik:Szamocin i Laskowo na mapie D. Gilly ok 1800.jpg|Szamocin i Laskowo na mapie D. Gilly z początków XIX w. (fragment).
+Plik:Szamocin i Laskowo na mapie D. Gilly ok 1800.jpg|Szamocin i Laskowo w 1803 r. ''Special-Karte von Südpreussen'', D. Gilly (fragment).
 </gallery>
@@ Linia 63: / Linia 69: @@
 * ''Nasza Ostoja. Historia i współczesność'', red. R. Bogusławski, P. Szkutnik, t. I, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2025, s. 94.
 * S. Salaterski, ''Katalog prałatów i kanoników kapituły św. Małgorzaty P. M. w Nowym Sączu (1448-1791)'', (w:) ''Nasza Przeszłość : studia z dziejów Kościoła i kultury katolickiej w Polsce'', t. 80 (1993), s. 172.
+* I. Smutok, L. Smutok, ''Materiały do genealogii szlachty galicyjskiej'', t. I, Biała Cerkiew 2016, s. 26; t. II, cz. 1, Lwów 2020, s. 95.
+* Z. Daszyńska-Golińska, ''Uście solne. Przyczynki historyczno-statystyczne do dziejów nadwiślańskiego miasteczka. Studyum archiwalne'', Kraków 1906, s. 31.
+* ''Wiadomości bocheńskie'', R. XVII, nr 1 (92), wiosna 2012, s. 25.
 * M. J. Minakowska, ''[https://wielcy.pl/ Wielka Genealogia Minakowskiej]'', nazwisko: ''Będkowski''; ''Bętkowski'', ''Bentkowski'' (dostęp: 25.09.2026).
 * ''Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie'', t. III, 1911-1912, s. 112.