Historia rodziny Kałłaur

Kałłaur (Kałaur, Kałuwur) – odwieczna szlachta, stara rycerska rodzina rodem z Wielkiego Księstwa Litewskiego, zacna i dla Rzeczypospolitej Obojga Narodów wielce zasłużona, pieczętująca się herbem Ostoja, należąca do heraldycznego rodu Ostojów (Mościców). Osiedleni byli we wsi Kałaurowicze, leżącej nad rzeką Prypeć (obecnie w granicach Republiki Białorusi).

Pochodzenie rodziny Kałłaurów herbu Ostoja

• Kałłaurowie herbu Ostoja wywodzącą się z dawnego (przedrozbiorowego) powiatu pińskiego województwa brzeskolitewskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Protoplastą tej zacnej rodziny można uznać pińskiego bojara i urzędnika Fedora (Chwiedzkę) Lienkaviča Kałaura, którego najwcześniejsza pisemna wzmianka pochodzi z 1521 roku¹. Kałłaurowie osiedleni byli w Kałłaurowiczach, w powiecie pińskim, które zostały po raz pierwszy wymienione w 1567 roku.

• Etymologia nazwiska rodziny Kałłaur może mieć związek z zamkiem Kałaur (Karawul, Kalavur, Kalaur), powstałym w XIV wieku. Twierdza ta zlokalizowana była na Podolu, nad Dniestrem, aby chronić południowe granice Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pod rokiem 1411 kronikarz Jan Długosz wymienia Kalaur (Karawul) wśród miejsc odwiedzonych przez króla Władysława Jagiełłę². Zamek popadł w ruinę w XVI wieku. Według historyka Romana Horoszkiewicza rodzina Kałłaurów ma tatarskie korzenie. W oparciu o notatki Horoszkiewicza Stanisław Dziadulewicz włączył Kałłaurów herbu Ostoja w poczet Herbarza rodzin tatarskich w Polsce³.

• Kałłaurowie legitymowali się ze szlachectwa z herbem Ostoja, w 1835 roku, w guberni mińskiej³.

Znani przedstawiciele rodziny Kałłaurów herbu Ostoja

• Fedor Lienkavič Kałaur (zm. po 1528) – piński bojar, rycerz, ziemianin i urzędnik.
• Pronko Kałłaur (zm. po 1584) – woźny powiatu pińskiego.
• Kazimierz Kałłaur (poł. XVIII w.) – rotmistrz powiatu pińskiego.
• Teodor Kałłaur (zm. po 1757) – dziedzic w Misiatyczach. Syn Samuela Kałłaura.
• Dawid Kałłaur (zm. po 1767) – dziedzic w Kałłaurowiczach.
• Władysław Kałłaur (zm. po 1835) – adwokat Powiatowego Wileńskiego Sądu.
• Piotr Kałłaur (zm. po 1853) – deputat sądów powiatu pińskiego, wybrany przedstawicielem szlachty powiatu pińskiego w 1853.
• Bazyli Kałłaur (zm. po 1864) – powstaniec styczniowy. Zasłynął tym, że w przebraniu niewieścim przedarł się spod Pińska do Małopolski. W roku 1933 w Szołomiczach odsłonięto pomnik ku jego czci i innych powstańców.
• Szymon Kałłaur (1839-1882) – powstaniec styczniowy, zesłany na Syberię (na 4 lata). W roku 1933 w Szołomiczach odsłonięto pomnik ku jego czci i innych powstańców.
• Maria Kałłaur (zm. po 1892) – nauczycielka, członkini Stowarzyszenia Nauczycielek w Krakowie, Biblioteki SNiK oraz Krakowskiego Stowarzyszenia Gimnastycznego „Sokół”.
• Wasyl Kałłaur (1838-1919) – naczelnik miasta Aulie-Ata (dzisiejszy Taraz w Kazachstanie), archeolog i orientalista.
• Gabriel Kałłaur (zm. po 1938) – rolnik, odznaczony Krzyżem Zasługi za osiągnięcia w dziedzinie rolnictwa.
• Bazyli Kałłaur (zm. po 1939) – dziedzic w Józefinie.
• Jan Kałłaur (ur. 1892) – major Wojska Polskiego, w służbie 18 pułku ułanów.
• Mikołaj Kałłaur (1920-2017) – pułkownik LWP, żołnierz 1 Armii Wojska Polskiego, dyplomata wojskowy, publicysta, członek PZPR.
• Konstantyn Kallaur (ur. 1934) – prof. języka i literatury rosyjskiej w USA.
• Paweł Kałłaur (ur. 1962) – przewodniczący Zarządu Narodowego Banku Republiki Białorusi.

• 

  Klepsydra Walerii Kałłaurówny, córki Szymona i Marii z Gorajskich. Zbiory Biblioteki Jagiellońskiej.

• 

  Mjr Jan Kałłaur.

Majątki ziemskie Kałłaurów herbu Ostoja

Kałaurowicze, Misiatycze, Józefin.

• 

  Kałłaurowicze i Misiatycze. Fragment Wojenno-topograficznej mapy Europejskiej Rosji (wykonanej w latach 1845-1889).

Przypisy

1. Księga pisarza dawnego starostwa pińskiego skompilowana na polecenie króla Zygmunta Augusta w latach 1561-1566 przez L. Voynę, cz. II, Wilno 1874, s. 338.
2. J. Długosz, Jana Długosza kanonika krakowskiego dzieła wszystkie. T. 5, Dziejów Polski ksiąg dwanaście. T. 4, wyd. A. Przezdziecki, Kraków 1869, s. 116.
3. S. Dziadulewicz, Herbarz rodzin tatarskich w Polsce, Wilno 1929, s. 407.

Źródła i literatura

• S. Dziadulewicz, Herbarz rodzin tatarskich w Polsce, Wilno 1929, s. 407.
• S. Dziadulewicz, Pierwiastek turański u szlachty ukraińskiej [w:] Miesięcznik Heraldyczny, R. X, nr 6, 1931, s. 135.
• R. Horoszkiewicz, Notatki heraldyczne ze wschodniego Polesia [w:] Miesięcznik Heraldyczny, R. IX, nr 8, 1930, s. 154.
• J. Długosz, Jana Długosza kanonika krakowskiego dzieła wszystkie. T. 5, Dziejów Polski ksiąg dwanaście. T. 4, wyd. A. Przezdziecki, Kraków 1869, s. 116.
• J. N. Bobrowicz, Dodatek do Herbarza polskiego Kaspra Niesieckiego obejmujący dalsze rodowodowe wiadomości [...], Lipsk 1844, s. 206.
• S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1909, t. VI, s. 162.
• Z. Srzednicki, Dzieje kawalerii polskiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego i II wojny światowej, Warszawa 2024, s. 296.
• Księga pisarza dawnego starostwa pińskiego skompilowana na polecenie króla Zygmunta Augusta w latach 1561-1566 przez L. Voynę, cz. II, Wilno 1874, s. 338.
• Słownik encyklopedyczny Brockhausa i Efrona, t. XIV, s. 52.
• Sprawozdanie z czynności Wydziału i obrotu funduszów Stowarzyszenia Nauczycielek w Krakowie za rok 1889, Kraków 1890, s. 7, 11.
• Sprawozdanie Krakowskiego Stowarzyszenia Gimnastycznego „Sokół” z czynności za rok 1892, Kraków 1893, s. 38.
• Kurier Litewski, nr 241, 1835, dodatek, s. 884.
• Polska, nr 150, 1929, s. 6.
• Ziemia, nr 2, 1930, s. 28.
• Wikipedia: Kałłaur herbu Ostoja